In het kort.
Obstructieve slaapapneu (OSA) is een veelvoorkomende aandoening waarbij de bovenste luchtwegen tijdens de slaap herhaaldelijk dichtklappen. Wereldwijd hebben meer dan 900 miljoen mensen het — en bij ongeveer 40% is het matig tot ernstig. Overgewicht is de grootste te behandelen oorzaak.
De standaardbehandeling is een CPAP-masker: een apparaat dat 's nachts lucht in de luchtwegen blaast om ze open te houden. Het werkt — maar veel mensen kunnen of willen er niet mee slapen. Tot nu toe was er geen enkel medicijn goedgekeurd voor de behandeling van slaapapneu zelf.
In deze twee studies kregen 469 volwassenen met matig-ernstige slaapapneu en obesitas wekelijks óf Tirzepatide óf een placebo. Na een jaar bleek Tirzepatide het aantal ademstops per uur gemiddeld met ongeveer de helft te verlagen — flink meer dan placebo, en bovendien met verbetering van bloeddruk, slaapkwaliteit en ontstekingswaarden.
Wat is slaapapneu eigenlijk?
Bij obstructieve slaapapneu klapt de keel tijdens de slaap herhaaldelijk dicht — soms tientallen keren per uur. Dat veroorzaakt korte ademstops (apneu's) of oppervlakkige ademhaling (hypopneu's) waarbij het zuurstofgehalte in het bloed daalt. Mensen worden er kort wakker van — vaak zonder dat ze het beseffen.
Het effect is groot: overdag uitgeput zijn ondanks 'voldoende uren slaap', concentratieproblemen, hoofdpijn, en een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk en verkeersongelukken door slaperigheid achter het stuur.
Het wordt gemeten met de apneu-hypopneu-index (AHI) — het gemiddelde aantal ademstops + oppervlakkige ademhalingen per uur. Boven de 15 spreken we van matige, boven de 30 van ernstige slaapapneu.
De deelnemers in deze studie hadden gemiddeld 49 tot 51 ademstops per uur — een gemiddelde van bijna 1 ademstop per minuut tijdens de slaap. Dat is fors.
Wat onderzochten ze?
De vraag was: kan Tirzepatide — als injectie tegen overgewicht — ook de slaapapneu zelf verbeteren?
De onderzoekers deden bewust twee parallelle studies om de twee patiëntgroepen die in de praktijk bestaan apart te bekijken:
- Studie 1 — 234 deelnemers die geen CPAP-masker konden of wilden gebruiken.
- Studie 2 — 235 deelnemers die al wel CPAP gebruikten en daarmee zouden doorgaan.
Iedereen had een BMI van 30 of hoger en een AHI van 15 of meer. Mensen met diabetes (type 1 of 2) deden niet mee, om het effect van de aandoening niet te vermengen met dat van het bloedsuikereffect van Tirzepatide. Iedereen kreeg ook leefstijladvies (gezond eten met 500 kcal minder per dag, en 150 minuten beweging per week).
Tirzepatide werd opgebouwd in 20 weken — startend op 2,5 mg en uitgaande tot 10 of 15 mg per week, afhankelijk van wat iemand verdroeg. Vergelijkingen werden gemaakt met placebo (een wekelijkse 'lege' injectie), met dezelfde leefstijladviezen.
Wat kwam eruit?
De resultaten waren in beide studies opmerkelijk consistent. Na 52 weken was er een fors verschil in het aantal ademstops per uur tussen de Tirzepatide- en placebogroep:
−25 / −29
Tirzepatide · Studie 1 / 2
Daling van 25 tot 29 ademstops per uur ten opzichte van placebo (~5 minder per uur).
~50%
Halvering van AHI
Bereikt door 61% (zonder CPAP) tot 72% (met CPAP) van de Tirzepatide-deelnemers, versus 19–23% met placebo.
−18% / −20%
Gewichtsverlies in 52 weken
Tirzepatide-groep, versus 1,6 / 2,3% met placebo.
42 / 50%
PAP-vrij niveau bereikt
Aandeel deelnemers dat onder de drempel kwam waarbij CPAP-therapie volgens richtlijnen vaak niet meer nodig is.
Naast deze hoofdcijfers waren er ook duidelijke verbeteringen in:
- Hypoxische belasting — de cumulatieve zuurstofdaling tijdens de nacht — daalde fors. Dit cijfer hangt sterker samen met hart- en vaatrisico dan de AHI alleen.
- Bloeddruk — ongeveer 7 tot 10 mmHg lager (bovendruk).
- Slaapkwaliteit — patiënten gaven aan minder slaapproblemen en minder slaperigheid overdag te ervaren.
- Ontstekingsmarker hsCRP — ongeveer gehalveerd. Dit is een algemene ontstekingsmaat in het bloed.
Hoe zat het met bijwerkingen?
De bijwerkingen waren bekend voor wie Tirzepatide volgt: vooral maag-darmklachten in de eerste weken bij dosisverhoging — diarree (~22–26% vs 9–13%), misselijkheid (~22–25% vs 5–10%), obstipatie (~15–16%) en braken (~9–17%). Meestal mild tot matig en grotendeels voorbijgaand.
Wat opviel als geen verschil maker: ernstige bijwerkingen kwamen in beide groepen even vaak voor (in studie 2 zelfs minder bij Tirzepatide), en er waren geen overlijdens. Wel werden in studie 2 twee bevestigde gevallen van acute alvleesklierontsteking (pancreatitis) gemeld in de Tirzepatide-groep — een bekende, zeldzame bijwerking. Geen gevallen van schildklierkanker.
Wat betekent dit voor jou?
Heb je matig-ernstige slaapapneu en draag je 's nachts een CPAP-masker — of vond je dat niet vol te houden? Dan is dit echt nieuws.
Voor het eerst is er een medicament dat aantoonbaar het aantal ademstops per uur substantieel verlaagt. Dat is geen vervanging voor CPAP-therapie volgens de huidige richtlijnen, maar het kan wel een belangrijke aanvulling zijn — vooral voor mensen die CPAP niet (kunnen) verdragen.
Drie praktische punten:
- Diagnose hoort bij de slaaparts. Vermoed je dat je slaapapneu hebt? Snurken, vermoeidheid overdag, ochtendhoofdpijn — dan is een verwijzing via je huisarts naar een slaapcentrum de eerste stap. Een slaaponderzoek (polysomnografie) bevestigt of ontkracht de diagnose.
- Lunaris vervangt geen slaapcentrum of longarts. We schrijven Tirzepatide voor bij overgewicht/obesitas. Als je daarbij ook slaapapneu hebt, kan dat een belangrijke extra reden zijn om een traject te overwegen — maar het CPAP-verhaal blijft bij je behandelend specialist.
- Goede afstemming. Als je al CPAP gebruikt of een slaaponderzoek hebt gehad, vragen we daarnaar tijdens de intake. Bij twijfel overleggen we met je behandelend slaaparts vóór een traject begint.
Belangrijk: Tirzepatide is in Europa op dit moment goedgekeurd voor obesitas en type 2 diabetes — niet specifiek voor slaapapneu. Het effect op slaapapneu is een 'bijkomend voordeel' dat blijkt uit deze studie, maar geen geregistreerde indicatie. De geregistreerde indicatie kan in de toekomst veranderen op basis van bewijs zoals dit.
Belangrijke kanttekeningen.
— Alleen mensen met obesitas
De studies includeerden alleen mensen met een BMI van 30 of hoger. We weten dus niet of Tirzepatide bij slankere mensen met slaapapneu hetzelfde effect zou hebben. Voor de Lunaris-doelgroep (volwassenen met overgewicht/obesitas) zijn de resultaten wel representatief.
— 52 weken is geen leven lang
Slaapapneu is een chronische aandoening; deze studies liepen één jaar. Of het effect op de AHI behouden blijft als iemand over jaren door blijft gaan, is niet uit deze studie af te leiden. Studies met langere duur lopen, en de SURMOUNT-MMO trial onderzoekt ook hart- en vaatuitkomsten.
— Geen mensen met diabetes
Mensen met diabetes type 1 of 2 deden bewust niet mee. Dat heeft te maken met het feit dat Tirzepatide ook de bloedsuiker verlaagt — en die mengeffecten zou de uitkomst over slaapapneu vertroebelen. Voor mensen met diabetes én slaapapneu loopt nog ander onderzoek.
— Gesponsord door de fabrikant
De studie werd gefinancierd door Eli Lilly, de fabrikant van Tirzepatide. Dat is gebruikelijk bij fase-3 onderzoek en hoeft de wetenschappelijke kwaliteit niet aan te tasten — de NEJM-redactie en peer review zien daarop toe. Maar het is wel relevant om te weten.
— CPAP blijft eerste keus
De richtlijnen van de American Academy of Sleep Medicine (en de Nederlandse equivalenten) prioriteren CPAP-therapie nog steeds voor mensen met OSA-symptomen. Tirzepatide is geen vervanging — het is een bewezen aanvullende of alternatieve route, vooral voor mensen die CPAP niet kunnen verdragen.
— Originele bron
Malhotra A, Grunstein RR, Fietze I, et al. Tirzepatide for the Treatment of Obstructive Sleep Apnea and Obesity. The New England Journal of Medicine, 21 juni 2024.
DOI: 10.1056/NEJMoa2404881 · ClinicalTrials.gov: NCT05412004 · Publicatie alleen voor abonnees, samenvatting open beschikbaar.
Lees het volledige artikel →